Júlía Jónína Halldórsdóttir

Júlía Halldórsdóttir

mbl.is  - 1. Nóvember 1997

Júlía Jónína Halldórsdóttir var fædd á Vermundarstöðum í Ólafsfirði 8. maí 1911. Hún lést á Sjúkrahúsi Siglufjarðar 25. október 1997.

Foreldrar hennar voru hjónin Halldór Jónsson, f. 7.3. 1864 á Þverá í Svarfaðardal, d. 19.3. 1941 á Siglufirði, og Margrét Friðriksdóttir, f. 10.11. 1865 í Brekkukoti í Svarfaðardal, d. 21.4. 1954 á Siglufirði.
Þau bjuggu fyrst á Böggvistaðagerði á Dalvík 1890-1894, Vermundarstöðum í Ólafsfirði 1898-1916, Staðarhóli í Siglufirði 1919-1924 er þau fluttu á Siglufjörð.
Júlía var yngst níu systkina sem öll eru látin nema Anna Kristín sem er búsett í Reykjavík.

Eiginmaður Júlíu var Björn Þórðarson sem dvelur nú á öldrunardeild Sjúkrahúss Siglufjarðar. Börn þeirra eru:

  1. Þórir Björnsson, f. 18.6. 1934, maki Jónína Víglundsóttir, þau eiga 6 börn.
  2. Auður Björnsdóttir, f. 16.2. 1936, maki Sverrir Sveinsson, þau eiga 5 börn.
  3. Birgir Björnsson, f. 17.9. 1937, maki Hrafnhildur Stefánsdóttir, þau eiga 5 börn.
  4. Sverrir Björnsson, f. 4.1. 1939, maki Ragnheiður Rögnvaldsdóttir, þau eiga 3 börn.
  5. Ægir Björnsson, f. 25.4. 1940, á 4 börn, sambýliskona nú Christine Johannsson.

Barnabörn Júlíu og Björns eru 23 og barnabarnabörn 48. Útför Júlíu verður gerð frá Siglufjarðarkirkju í dag og hefst athöfnin klukkan 14.

Júlía var átta ára þegar foreldrar hennar, sem ættuð voru úr Svarfaðardal, fluttu frá Vermundarstöðum í Ólafsfirði árið 1919, þar sem þau höfðu búið nokkur ár.
Fjölskyldan settist að á Staðarhóli í Siglufirði um vorið en bærinn er skammt utan þess staðar sem snjóflóð féllu á hinn 12. apríl þetta ár, og af varð mikið eignatjón og 9 manns fórust.

Hún varð að stunda sitt barnaskólanám með því að ganga fyrir '"fjörðinn, en barnaskólinn sem byggður var 1913 stendur á Þormóðseyri. Hefur hún því strax á unga aldri orðið að takast á við vind í fangið, því þótt oft sé gott veður í Siglufirði, getur líka blásið.

Foreldrar hennar áttu 9 börn,

  • Guðrúnu,
  • Jón, Magneu,
  • Sólveigu,
  • Finnboga,
  • Sigurbjörn,
  • Björn Kristin,
  • Önnu,
  • Júlíu og auk þess ólu þau upp eina fósturdóttur,
  • Jónu I. Jónsdóttur.

Eins og nærri má geta hafa börnin strax farið að vinna og hjálpa til við búskapinn og farið sjálf að bjarga sér. En öll komust þau upp og voru áberandi fyrir dugnað og harðfylgi og eftirsótt til vinnu. Bræður Júlíu urðu sjómenn, aflasælir skipstjórar, vélstjórar og útgerðarmenn, systur hennar húsmæður.

Af þessu fólki er kominn stór og mikill ættbogi sem dvelur víða á landinu. Margrét móðir Júlíu hefur verið einstök kona með stórt hjarta, hún hafði Júlíu og Jónu báðar á brjósti, en Jóna kom til hennar 3 mánaða gömul er þau Halldór bjuggu í Olafsfirði. Dugnaður, nægjusemi, heit trú og samkennd fjölskyldunnar mótaði Júlíu í uppvexti og þessum eiginleikum skilaði hún svo sannarlega til sinna afkomenda.

Halldór byggir hús á Siglufirði 1924 og stundar þar almenna verkamannavinnu, m.a. hjá Síldarverksmiðjum ríkisins. Júlía fær að sjá Siglufjörð, sem fékk kaupstaðarréttindi 1919, vaxa úr fámennri byggð í þrjú til fjögur þúsund manna samfélag, með öllum þeim hræringum sem því fylgdu. Uppbyggingu síldarbræðslna og söltunarstöðva auk annarra umsvifa. Hún tók líka þátt í þessu, var hamhleypa til vinnu og var eftirsótt til síldarsöltunar.

Júlía fékk áhuga á að sjá meira en Siglufjörð og hún réðst til vistar hjá Magnúsi Thorberg í Reykjavík og eignaðist þar fjölda vinkvenna. Margar stúlkur gerðu þetta á þessum tíma, og má segja að dvöl á ýmsum heimilum í Reykjavík hafi verið þeim stúlkum einskonar kvennaskóli þar sem þær námu eitt og annað.

Júlía minntist þessa tíma ætíð með ánægju. Hinn 17. september 1938 giftist Júlía Birni Þórðarsyni, þá höfðu þau eignast þrjú börn, en börnin urðu fimm sem þau eignuðust á sex árum. Trúlega hefur oft verið nokkuð mikið að gera hjá Júlíu, þar sem Björn stundaði sjómennsku á þessum árum og var oftast á vertíðum á vetrum bæði í Vestmannaeyjum, Sandgerði, Reykjavík og víðar og síld á sumrin.

Ég man að Júlía sagði mér að vertíðin 1936 hafi brugðist, þann vetur fæðist Auður og Björn var á vertíð í Vestmannaeyjum, það hefur því ekki alltaf verið úr miklu að spila. Árið 1946 byggir Björn ofan á hús móður sinnar á Hafnargötu 6, og stóð heimili þeirra þar alla tíð.

Á stríðsárunum 1943-45 siglir Björn á Dagnýju með fisk til Bretlands og má nærri geta hvað Júlía hefur átt erfiða daga þegar ekkert fréttist af skipinu dögum saman meðan þeir voru í hafi og hún með fimm lítil börn heima. Þórunn móðir hans bjó á neðri hæðinni með Nönnu systur hans þegar ég kynnist fjölskyldunni og er að draga mig eftir Auði dóttur þeirra. Júlía hafði þá tekið Margréti móður sína háaldraða á heimilið.

Júlía tók mér einstaklega vel og mér fannst hún ætíð líta á mig sem einn af sonum sínum. Þegar við Auður höfðum eignast Björn elsta son okkar tók hún ekki í mál annað en hafa hann svo við gætum klárað nám í Reykjavík. Hana munaði ekkert um að bæta barni á sig frekar en móðir hennar gerði forðum. Júlía gekk þá ekki heil til skógar og var skorin upp við magasári sumarið eftir.

Vettvangur Júlíu var heimilið, hugsunin um velferð barna sinna, eiginmanns og fjölskyldu var hennar starf, sem gaf henni líka þá lífsfyllingu sem hún naut. Þegar hægðist um hjá henni og börnin farin að heiman fór hún að vinna í Niðurlagningarverksmiðju Sigló síldar og vann þar í mörg ár. Júlía hafði sig ekki mikið í frammi á opinberum vettvangi.

Slysavarnadeildin „Vörn", sem var stofnuð 5. mars 1933, var henni þó mjög kær, og starfaði hún í henni meðan kraftar entust. Júlía hafði mjög ákveðnar skoðanir á mönnum og málefnum, en hún mátti aldrei heyra manni hallmælt, þá tók hún málstað hans, eiginleiki sem gerir hana einstaka í minningunni.

Júlía og Björn voru oftast nefnd samtímis eins og tíðkast um samhent hjón. Heimili þeirra stóð öllum opið og þau voru vinmörg og vinföst. Þrjú af börnum þeirra búa í Siglufirði og hafa barnabörnin notið samvista við ömmu sína og afa sem nutu þess að fá þau í heimsókn á Hafnargötuna.

Ég held að í huga barnabarnanna hljóti jólaboðin hjá ömmu og afa að vera með skærustu perlum minninga þeirra frá bernskudögunum í Siglufirði. Júlía dvaldi síðustu ár sín á Sjúkrahúsi Siglufjarðar og Björn er á öldrunardeild Sjúkrahússins. Ég þakka starfsfólki þar fyrir frábæra umönnun, hlýlegt og elskulegt viðmót.

Ég vil að leiðarlokum, kæra tengdamóðir, þakka þér fyrir öll okkar samskipti sem aldrei bar skugga á og vona að þú finnir þann guðsfrið sem þú þráðir. Tengdaföður mínum bið ég guðsblessunar. Sverrir Sveinsson. Elsku amma mín, mig langar til að minnast þín með nokkrum orðum. Upp hrannast minningabrot í huga mér frá heimsóknum mínum til ykkar afa á Hafnargötu 6 á Siglufirði, þangað sem mér þótti svo gott að koma.

Þú varst ein af þeim sem aldrei féll verk úr hendi, en áttir alltaf tíma til að tala við okkur barnabörnin, því gleymir maður aldrei. Það sem mér fannst einkennandi og ríkt í fari þínu voru dyggðir þær sem eru mikilvægastar í fari sérhvers manns, heiðarleiki, kurteisi, að gera kröfur til sjálfs sín áður en maður gerir kröfur til annarra, dugnaður, hófsemi, að vera ekki dómharður í garð annarra og svo ótalmargt fleira.

Mér fannst þú um margt á undan þinni samtíð, svo sem varðandi líkamsrækt, að borða hollan mat, búa til meðal úr grösum og fleira, þessum góðu gildum deildir þú með þeim sem vildu heyra. Aldrei heyrði ég þig hallmæla nokkrum manni, þú tókst alltaf málstað þeirra sem minna mega sín. Frá þér stafaði kraftur sem lýsti sér þannig að þeir sem fóru á þinn fund fóru bjartsýnni og fullir orku frá þér, þú hafðir lag á að hvetja, ekki síst með ótrúlegum krafti og sjálfsaga.

Um það bar allt sem þú komst nærri vott. Heimilið alltaf fágað og fínt, garðurinn gróinn og fallegur, prýddur trjám, ásamt sumarblómum, málaðir steinar og hellur, alveg einstaklega snyrtilegt. Eftir að ég flutti suður til Reykjavíkur, hittumst við sjaldnar, ég minnist heimsókna ykkar afa til okkar, þar sem ég fékk að fylgja ykkur milli ættingja og vina, það var mér mikils virði, upphaf nokkurra ára vináttu minnar og Jónu systur þinnar.

Nú ert þú farin þangað sem vinir og vandamenn taka vel á móti þér, þeirra á meðal Jóna, sem við bæði mátum svo mikils. Síðustu árin þekktir þú mig ekki, þú hafðir þennan sjúkdóm sem lýsir sér í skertu minni, samt varstu létt og kát, kvaddir mig ósjaldan með orðunum „og reyndu nú að fiska" og „guð veri með þér á sjónum". Ég minnist þín sem góðrar fyrirmyndar sem ég lærði sitthvað af. Elsku afi minn, eins og amma var vön að segja „guð veri með þér".

Árni Sverrisson.
------------------------------------------------------

Minningarnar hrannast upp, hún Júlla amma mín er dáin. Júlla amma eins og hún var daglega nefnd af okkur barnabörnunum var frekar lág vexti og snaggaraleg í hreyfingu. Flestir máttu hafa sig við til þess að fylgja henni eftir á gangi, það sem hún gerði var ekki framkvæmt með hangandi hendi. Ég er fæddur á Hafnargötu 6 í húsinu ömmu og afa, og man eftir mér sem litlum dreng í eldhúsinu hjá ömmu þar sem hún var að þvo fætur mína í eldhúsvaskinum áður en ég var settur í náttfötin og settur í rúmið.

Trúrækni var ömmu í blóð borin þannig að „Faðir vorið" var hluti af undirbúningi fyrir svefninn ásamt fleiri bænum. Ég tengi í minningunni sterka trú og réttlætiskennd hennar við uppeldi hennar sjálfrar og þá minnist ég þess sérstaklega hve mikla virðingu hún bar fyrir föður sínum í þeim efnum. Þegar ég átti heim á Laugavegi 14 kom það oft fyrir að ég stalst á öskuhaugana sem voru ekki mjög langt undan, öskuhaugarnir höfðu gífurlegt aðdráttarafl á unga drengi sem fannst gaman að grúska.

Fyrir mér var það til að byrja með óskiljanlegt að mamma gat alltaf spurt hvar ég hefði verið þegar ég hafði verið á öskuhaugunum. En þegar ég gat sett það í samhengi að hún hunsaði af fötunum mínum tók ég upp á að fara bara til ömmu að loknum haugaferðunum, því þangað var ég alltaf velkominn og skipti ekki máli hvort ég lyktaði eitthvað. Oftar enn einu sinni „bjargaði" hún mér frá því að svara til saka eftir haugaferðir, eða þegar eitthvað annað bjátaði á.

Minningin um það þegar ég datt í sjóinn inni á Leirum er ljóslifandi í huga mér, þar sem ég álpaðist beint í flasið á föður mínum rétt áður en ég komst til ömmu og mátti standa skil gjörða minna. Afi og amma voru mjög samrýmd og þótti greinilega mjög vænt hvoru um annað. Þrátt fyrir að þau hefðu skiptar skoðanir á ýmsum málefnum kom það ekki að sök, vegna þess að þau báru gæfu til að virða hvort annars skoðanir. í bernskuminningunni þá skipuðu jólaboðin á Hafnargötu 6 mikilvægan sess í jólahaldinu.

Það var alltaf dálitlum vandkvæðum bundið að velja jólagjöfina hennar ömmu, því hún átti það oftar en ekki til að gefa það sem henni var ætlað einhverjum sem hún taldi að væri í meiri þörf fyrir hlutinn. Þegar móðurbræður mínir þeir Þórir og Ægir voru fluttir frá Siglufirði, þá munaði ömmu ekkert um að bæta fleiri fjölskyldum í jólaboðið, sem venslaðar voru mökum barna hennar.

Dugnaður, kjarkur og ósérhlífni eru orð sem mér finnst einkenna ömmu mína, sem nú hefur fengið hvíldina eftir erfiða sjúkdómslegu. Ég sendi öllu því starfsfólki sem hefur annast hana þakklætiskveðjur og afa mínum innilegar samúðarkveðjur. Og kveð ömmu mína með þessum fátæklegu orðum. Guð blessi minningu þína, amma mín.

Björn Sverrisson, Stykkishólmi.