Hólmfríður Rögnvaldsdóttir

Hólmfríður Rögnvaldsdóttir

Morgunblaðið - 13. október 1990  - Minning

Hólmfríður Rögnvaldsdóttir - Fædd 17. nóvember 1898 Dáin. október 1990

  • Við hlutum þá gæfu að gista
  • gróandi jörð um skamma stund,
  • en bíðum þar aðeins byrjar
  • um blikandi hnattasund.

(Davíð Stefánsson)

Það er lítil mynd af Þrastárstöðum í stofunni okkar, mynd sem foreldrar mínir áttu og þótti vænt um. Hvítur bær í grænni víðáttu, í baksýn blátt Höfðavatnið og sólglitraður Skagafjörðurinn með eyjunum fögru og Þórðarhöfða. Mér hlýnar ætíð um hjartarætur er ég lít á þessa mynd. Henni tengjast minningar frá bernsku, ljúfar minningar og bjartar _um gott fólk og glaðar stundir.

Á Þrastarstöðum bjuggu í tæpan aldarfjórðung hjónin Hólmfríður Rögnvaldsdóttir og Páll Erlendsson móðurbróðir minn. Þar dvöldumst við, börn systkina þeirra, gjarnan á sumrin. Þar áttum við dýrðardaga við leik og störf við hæfi. Þar kynntumst við vinnubrögðum sem voru á ýmsan hátt þau sömu og beitt hafa verið í íslenskum byggðum frá fornu fari. í grænu sumarlandinu nutum við þess að vera börn. Þó að oftast væri hlýtt og bjart utan dyra var þó enn hlýrri ylurinn sem stafaði frá frænda og frænku og vermdi okkur öll.

Sumardagarnir á Þrastarstöðum áttu þátt í að móta okkur. Þeir fylgja okkur hvar sem við förum. Þeir eru hluti af okkur. Hólmfríður Rögnvaldsdóttir, hin hljóðláta og góða húsmóðir á Þrastarstöðum þessi löngu liðnu sumur, hafði beðið byrjar nokkur ár. Gæfusöm hafði hún gist jörðina grænu í meira en níu áratugi. Eiginmaðurinn hennar ljúfi var af heimi horfinn fyrir tæpum aldarfjórðungi þegar henni gafst byr „um blikandi hnattasund". —

Nú er því tími til að minnast og þakka. Hólmfríði Rögnvaldsdóttur fæddist að Á í Unadal 17. nóvember 1898.
Foreldrar hennar voru hjónin Jónína Kristín, dóttir Björns bónda í Gröf á Höfðaströnd, Jónssonar, og konu hans, Hólmfríðar Jónatansdóttur, og Rögnvaldur, bóndi í Gröf og á Á, síðar í Bæ, Hofsósi og á Þrastarstöðum, sonur Jóns bónda Þorkelssonar á Hreppsendaá í Ólafsfirði, Skarðdal í Siglufirði og á Reykjarhóli í Austur-Fljótum, og konu hans, Anna Símonardóttir. Hólmfríður ólst upp hjá foreldrum sínum.

Ung giftist hún Páli Erlendssyni sem verið hafði nokkur ár verslunarmaður í Grafarósi, ráðsmaður á Hólum í Hjaltadal einn vetur og eitt ár bóndi á Hofi í Höfðaströnd. Páll var sonur hjónanna Guðbjargar Stefánsdóttur, bónda á Fjöllum í Kelduhverfi, Ólafssonar, og Erlends, verslunarstjóra í Grafarósi og síðar Hofsósi, Pálssonar, bónda á Hofi í Hjartadal, Erlendssonar. Ungu hjónin hófu búskap á Þrastarstöðum giftingarárið sitt, 1916, og bjuggu þar til 1940. Þá fluttu þau til Siglufjarðar og áttu þar heima meðan Páll lifði. Hann lést 1966.

Á Siglufirði stundaði Páll ýmis störf, var m.a. umboðsmaður Happdrættis Háskóla Íslands, ritstjóri Siglfirðings, söngkennari við Gagnfræðaskóla Siglufjarðar og um skeið við Barnaskólann — og kirkjuorganisti. Á búskaparárunum á Þrastarstöðum hafði Páll löngum sinnt margs konar störfum í almannaþágu, svo sem kórstjórn, bæði í kirkju og utan, um áratugaskeið. Hann var sakir góðrar menntunar, atgervis og fjölhæfni kallaður tií hinna fjölbreytilegustu starfa. Mörg þeirra voru tímafrek — en laun munu ekki hafa goldist í samræmi við það.

Oft var hann langdvölum utan heimilis og annaðist Hólmfríður þá bústjórn alla. Kom sér vel fyrir þau að foreldrar hennar voru á vist með.  þeim alla tíð og naut heimilið dugnaðar þeirra, verkfýsi og starfshæfni.

Hólmfríður Rögnvaldsdóttir og Páli Erlendsson eignuðust fimm börn.

Dreng misstu þau nýfæddan en upp komust:

  • Kristín Guðbjörg Pálsdóttir, f. 2. júní 1918, fyrrum skrifstofumaður í Reykjavík. Hún er gift Jóni Árnasyni skrifstofumanni sem er látinn. Þau áttu einn son.
  • Erlendur Pásson, f. 17. október 1920, aðalbókari við bæjarfógetaembættið í Hafnarfirði. Hann er kvæntur Hamelý Bjarnason skrifstofumanni og eiga þau tvö börn.
  • Jón Ragnar Pálsson, f. 16. apríl 1924, d. 29. september 1987, bankastjóri á Sauðárkróki. Hann er kvæntur Önnu Pálu Guðmundsdóttur. Þau áttu sjö börn.
  • Guðrún Pálsdóttir, f. 14. ágúst 1937, kennari í Reykjavík, gift Finni Kolbeinssyni lyfjafræðingi. Börn þeirra eru tvö.

Eftir lát Páls fluttist Hólmfríður til Önnu Pálu og Ragnars á Sauðárkróki, síðan var hún nokkur ár hjá  Guðrúnu og Finni í Reykjavík en frá 1973 átti hún heimili hjá Guðbjörgu dóttur sinni. Þessi ár átti hún góða daga í skjóli ástvina sem mátu hana mikils og allt vildu fyrir hana gera. Þó kom þar að krafta þraut og síðustu þrjú árin dvaldist hún á sjúkradeild Hrafnistu í Reykjavík.

Hólmfríður Rögnvaldsdóttir átti fagran og langan ævidag. Hún giftist ung fjölhæfum og gáfuðum gæðadreng.
Hjónaband þeirra var farsælt. Þau áttu barnaláni að fagna og sáu í barnabörnunum nýja kynslóð góðs og dugmikils fólks.

Samskipti þeirra við fjölskyldu, ættingja, vinnufólk og aðra vini einkenndust af fórnfýsi og fallegu látleysi er sprettur af menningu með rætur í góðu hjartalagi. Hvort sem heimili þeirra stóð þar sem Ennishnjúkur rís í suðri yfir gróna haga eða þar sem Hólshyrna gnæfir yfir byggðina hlýlegu í faðmi fjalla skipuðu þar öndvegi hjón sem hefðu sómt sér í hvaða virðingarsætum sem var. Þar sveif yfir vötnum listræn smekkvísi.

Ekki var þar auður í garði en af þeirri auðlegð hjartans, sem hvorki fær grandað mölur né ryð, gáfu þau óspart. Þar var ekki farið í manngreinarálit. Börn tóku þau af volæði og ólu önn fyrir þeim sem sínum eigin, sumum lengi, öðrum skamma hríð. Þeir sem meira máttu sín voru þar einnig velkomnir enda umsvif húsbóndans í söngmálum og opinberum störfum slík að oft var þar margt gesta. Ég hef áður drepið á að Þrastarstaðir voru okkur frændum þeirra sumarland og undraland.

Nú þykir mér það tæpast einleikið þegar ég virði fyrir mér myndina af húsinu á Þrastarstöðum að þar skuli hafa rúmast sumar eftir sumar nær tveir tugir manna — og virtist þó hvergi þröngt. Var það kraftaverk í líkingu við það sem gerðist með brauðin og fiskana forðum? Með hóglátri mildi stýrði Hólmfríður Rögnvaldsdóttir verkum. Aldrei vissi ég hana skipta skapi. Aldrei heyrði ég hana mæla höstum rómi.

Aldrei fannst mér annað en búskapur á Þrastarstöðum væri skemmtilegur leikur, gott ef ekki list eins og organleikur húsbóndans og söngur þrastarins. Nú eru þau bæði horfin sjónum vorum, skammsýnna manna, Hólmfríður Rögnvaldsdóttir og Páll Erlendsson. Hún kveður síðust barna og tengdabarna Grafaróshjóna, Guðbjargar og Erlends. Gott er að hverfa frá . miklu og fögru dagsverki. Gott er að kveðja þegar stundin skamma, sem gist var á gróandi jörð, var hamingjurík og heilladrjúg.

  • Gott er að ljúka ævi sinni
  • eins og léttu laufi lyfti blær frá hjarni,
  • eins og lítill lækur ljúki sínu hjali þar sem lygn í leyni,
  • liggur marinn svali.

(Matt. Joch.)
Ólafur Haukur Árnason