Helgi Thorberg Kristjánsson vélstjóri

Helgi Kristjánsson -- Ljósmynf Kristfinnur

Morgunblaðið - 19. september 1976  Minning

Helgi Kristjánsson vélstjóri— F. 20. september 1904. D. 9. september 1976.

Á morgun verður til moldar borinn, á afmælisdegi sínum, Helgi Kristjánsson, vélstjóri, til heimilis að Reykjavíkurvegi 31 hér í borg. Helgi Thorberg Kristjánsson, eins og hann hét fullu nafni, var fæddur í Ólafsvík 20. sept. árið 1904.

Foreldrar hans voru þau hjónin Kristján Kristjánsson, bátasmiður frá Ytra-Skógarnesi á Snæfellsnesi, f. 4. ágúst 1871, d. 22. jan 1944, Gíslasonar bónda og hreppstjóra.

Móðir hans var Helga Ingibjörg Helgadóttir, fædd 27. júní 1884, d. 20. október 1904 í Ólafsvík, Árnasonar, bónda, sjómanns og hreppstjóra í Breiðavíkurhreppi. Helga var fædd í Gíslabæ á Hellnum á Snæfellsnesi.
Sem ráða má af framansögðu missti Helgi móður sína fárra vikna gamall. Var honum komið í fóstur hjá föðurbróður sínum Gísla Kristjánssyni og Jóhönnu konu hans í Ytra-Skógarnesi í Miklaholtshreppi, en þar ólst hann upp til 17 ára aldurs og taldi sínar æskustöðvar upp frá því.

Helgi ólst upp í fagurri sveit, innan um búfé, fugl og sel, með tilkomumikinn fjallgarð á aðra hlið og svarrandi brim á hina. Hvort hann hefur verið með miklar spurningar inn á sér þá, til að mynda hvers vegna móðir hans tvítug var tekin frá fjögurra vikna barni, vitum við ekki, en við vitum að hann náði sáttum, og unni þeim stað mest hvar hann gekk sín fyrstu spor.

17 ára gamall hóf Helgi Kristjánsson sjómennskuferil sinn og reri til fiskjar á vertíðum og í annan tíma þegar færi gafst, og varð sjómennskan lífsstarf hans upp frá því, að vísu með nokkrum hléum, en þá við störf tengd sjósókn og sjávarafla. Helgi Kristjánsson var einn þeirra manna er allt lék í höndunum á. Hann mun snemma hafa byrjað að hyggja að vélum, sem voru að leysa menn undan árum þar vestra í þann mund er hann kom til starfa á sjónum, og árið 1927 lauk hann mótornámskeiði Fiskifélags Íslands, 1. stigi, og rúmum áratug síðar, eða árið 1938, lauk hann Mnsk.II við sömu stofnun, og varð vélstjórn starf hans upp frá því.

Mótornámskeið Fiskifélagsins voru ef til vill ekki sú ákjósanlegasta fræðsla, sem unnt var að veita í vélfræði, enda hefur því kennslukerfi nú verið kastað fyrir róða og annað tekið upp, en sjómenn eru þó sammála um það að vel gefnir, hagir menn, sem náttúru höfðu fyrir vélar hafi komið þaðan með mikinn feng og ágæta undirstöðu, sem síðar var unnt að bæta við í starfinu á sjónum. Það var Þorsteinn Loftsson, vélfræðingur frá Krossi (1890—1961), sem veitti námskeiðum þessu forstöðu, en hann var vélfræðiráðunautur Fiskifélagsins frá 1931—1961.
Var Þorsteinn hinn merkasti maður, lærður vel í sínum fræðum, en hafði auk þess mikla reynslu frá sjónum og því fullfær um að miðla því nauðsynlegasta, þrátt fyrir skamman námstíma á vélstjóranámskeiðunum. Þorsteinn samdi einnig kennslubækur, sem þykja hinar merkustu. Þorsteinn Loftsson var glöggur á mannsefni, og hann fékk oft til liðs við sig, við vélfræðikennsluna, menn sem skarað höfðu framúr við nám og smíðar. Menn sem höfðu þetta í sér að sunda vélar og halda þeim gangfærum.

Einn þessara manna var Helgi Kristjánsson, en honum var falið að gangast fyrir fjölda mótornámskeiða víðs vegar um land á árunum 1942—1957 og þótti Helgi góður kennari og naut hann vinsælda hjá nemendum sínum, sem voru fjöldamargir. Segir þetta sanna sögu af hæfileikum hans.

Var Helgi óþreytandi við að auka þekkingu sína og las allt sem hann komst yfir um vélfræði og hélt þeim sið svo lengi sem hann fylgdi fötum. Varð þetta til þess að hann náði góðum tökum á fagi sínu og varð eftirsóttur til starfa. Hann var einn af stofnendum Mótorvélstjórafélags Íslands á sínum tíma og ávallt traustur félagsmaður þar.

Árið 1930, 11. október, gekk Helgi að eiga eftirlifandi konu sina, Kristínu Jónsdóttur, Helgasonar, bónda á Bjargi við Hellna og Sveinbjargar Pétursdóttur. Kristín var fædd á Búðum á Snæfellsnesi. Jón Helgason, faðir Kristínar, var bróðir Helgu Ingibjargar, móður Helga, og voru þau hjón því systkinabörn.

Þau Helgi og Kristín bjuggu fyrstu búskaparár sín á Akureyri, en árið 1938 fluttust þau til Siglufjarðar, sem þá var miðstöð síldveiðanna fyrir Norðurlandi. Helgi vann við síldariðnaðinn, fyrst sem vélstjóri á skipum og síðan sem vélstjóri við Síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði, en hann starfaði þar frá 1944—1952, er síldin hvarf.

Helgi var mikið fjarverandi frá heimilinu á þessum árum, eins og sjósókn var háttað þá, og töldu þau hjón því hagkvæmara að flytja bú sitt til Siglufjarðar, sem þá var heimahöfn svo til allra síldarskipa, þótt skrásett væru f öðrum umdæmum. Á vetrum starfaði Helgi svo við mótornámskeiðin, sem að framan greinir, en áður reri hann á vetrarvertíðum suður með sjó, sem þá var siður.

Árið 1952 fluttust þau Helgi og Kristín til Reykjavíkur og bjuggu þar og í Kópavogi upp frá því. Atvinnuleysi var þá á Siglufirði og ekki annað í rauninni að gera en flytja sig til, þar sem atvinna var meiri. Stundaði Helgi upp frá því sjómennsku á skipum Skipaútgerðar ríkisins og á varðskipunum, en í 3 ár var hann vélstjóri á b.v. Jóni Þorlákssyni, togara Bæjarútgerðar Reykjavikur.

Seinustu árin var hann vökumaður hjá Hafskipi hf. þar sem hann deildi gæslustörfum við annan kunnan vélstjóra, Guðfinn Þorbjörnsson. Þau Helgi og Kristin voru farsæl í búskap sínum. Oft reyndi mikið á konuna, eins og aðrar sjómannskonur, þegar menn þeirra þurftu í sífellu að elta vinnu sína í fjarlæga landhluta, oft mánuðum saman, en

það blessaðist vel, þótt oft væri erfitt. Einu sinni kom hann t.d. ekki heim í 13 mánuði vegna vinnu sinnar. Helgi átti við talsverða vanheilsu að stríða. Fékk til að mynda heilablóðfall innan við fimmtugt og lamaðist þá mikið, en tókst með dæmafáu þreki og elju að ná starfsheilsu á ný, og fór til sjós eftir það og hvaðeina, og hann vann sina vinnu þar til fyrir tveim árum er heilsan bilaði og þá fyrir fullt og fast. Var hann eftir það stöðugt rúmliggjandi að heita má og seinasta hálfa árið sem hann lifði dvaldi hann á sjúkrahúsi, þar sem hann svo lést 9. september síðastliðinn.

Börn þeirra Helga Kristjánssonar og Kristínar Jónsdóttur urðu fjögur talsins, en þau eru:

  • 1) Kristin Helgadóttir, f. 1931, gift Reinhard Sigurðssyni, verkstjóra.

  • 2) Jón Helgason, f. 1932, vélstjóri, kvæntur Aðalheiði Guðmundsdóttur.

  • 3) Kristján Helgason, hafnarvörður, f. 1934, kvæntur Björgu Jónsdóttur.

  • 4) Jóhannes Helgason, útvarpsvirkjameistari, f. 1936, kvæntur Fríðu Sigurveigu Traustadóttur.

Helgi Thorberg Kristjánsson er nú allur. Hér hafa verið rakin fáein spor úr sögu hans og lífshlaupi. Hún er sömu ættar og svipar til sögu margra íslenskra sjómanna, er víð erfið kjör komust til manns. Helgi fór einn af stað út i heiminn, viðskila við unga móður, þá mánaðar gamall og einn fer hann líka i sína hinstu för. Lokið er í einni svipan langri sögu, atvinnusögu, sögu um kreppu, atvinnuleysi, og sögu um nýja von.

Félagar hans kveðja hann með trega og minnast hans með sjálfum sér, og við sendum nú konu hans og börnum góðar kveðjur og þökkum honum samfylgdina.

Gamlir félagar.