Jón Helgason vélstjóri

Jón Helgason - ókunnur ljósmyndari

Mbl.is 19. desember 2019 | Minningargreinar 

Jón Helgason fæddist 12. desember 1932 á Akureyri. Hann lést á hjúkrunarheimilinu Eir 1. desember 2019.

Jón var sonur hjónanna Helga Thorberg Kristjánssonar vélstjóra, f. 1904, í Ólafsvík, d. 1976, og Kristínar Jónsdóttur, f. 1909 á Búðum Snæfellsnesi, d. 2002.

Systkini Jóns eru:

  • 1) Kristín Helgadóttir, f. 1. ágúst 1931, gift Reinharði Wilhelm Sigurðssyni.
  • 2) Kristján Helgason, f. 1934, kvæntur Björgu Láru Jónsdóttur.
  • 3) Jóhannes Helgason, f. 1936, kvæntur Fríðu Sigurveigu Traustadóttur.

Eiginkona Jóns var Aðalheiður Margrét Guðmundsdóttir, f. 11. maí 1942, d. 24. sept. 2011. Hún starfaði sem heilbrigðisritari á Landakotsspítalanum. Foreldrar hennar voru Guðmundur Kristján Kristjánsson og Aðalheiður Klemensdóttir.

Jón og Aðalheiður giftust 11. maí 1963 og þau eignuðust þrjú börn:

  • 1) Guðmundur Jónsson tónlistarmaður, f. 11. okt. 1962 í sambúð með Rannveigu Egilsdóttur, börn þeirra eru:
    • a) Sigurjón Thorberg
    • b) Egill Heiðar,
      stjúpsynir Guðmundar eru
    • Daníel Takefusa Þórisson og
    • Bjarnfinnur Sverrisson.

  • 2) Kristín Jónsson tanntæknir, f. 22. janúar 1964, gift Ragnari Smára Ingvarssyni vélstjóra, börn þeirra eru:

  • a) Jón Ingi
  • b) Aðalheiður
  • c) Alexander,
    stjúpsynir Kristínar eru
  • Haukur Ægir Ragnarsson og
  • Leifur Þór Ragnarsson.

  • 3) Ægir Thorberg Jónsson flugvélaverkfræðingur, f. 27. júní 1971,
    börn hans eru:

    • a) Ragna Birna
    • b) Margrét Helga Thorberg,
      stjúpdóttir Ægis er
    • Isabella Helga Seymour.

Jón fæddist á Akureyri en ólst upp á Siglufirði. Hann lauk barnaskóla Siglufjarðar 1944 og Iðnskóla Siglufjarðar 1949. Ungur hóf hann að stunda sjómennsku og lauk minna mótorvélstjóraprófi á Akureyri 1952 og meira mótorvélaprófi í Reykjavík 1966.

Hann var vélstjóri á ýmsum skipum og bátum frá 1952-68. Jón og Aðalheiður hófu búskap í risíbúð á Holtsgötu 31 í Reykjavík og síðar á Hraunteig 22 til 1969. Það sama ár ákvað fjölskyldan að flytjast búferlum norður til Skagastrandar og bjuggu þar í 18 ár, lengst af á Fellsbraut 13. Jón var vélstjóri á skipum Skagstrendings hf. frá 1969-87, á miklum uppgangstíma staðarins er skuttogaravæðingin landsins var í algleymingi.

Árið 1987 togaði svo höfuðborgin í fjölskylduna aftur og þau fluttust á Holtsgötu 21 er varð þeirra heimili æ síðan. Hætti Jón til sjós um svipað leyti og byrjar að vinna hjá Vélsmiðjunni Héðni hf. þar til hann lætur af störfum 2002 fyrir aldurs sakir.

Þar sem Jón var bæði listrænn og völundur á tré og járn undi hann vel sínum hag við smíðar og listsköpun. Hafði hann mikið yndi af tónlist, þótti lipur gítarleikari. Jón og Aðalheiður byggðu frá grunni sumarbústað í Ketlubyggð við Hellu. Aðalheiður andaðist 2011.

Seinustu árin fékkst Jón við tréútskurð á Norðurbrún við Hrafnistu.

Útför Jóns fer fram frá Neskirkju í dag, 19. desember 2019, og hefst athöfnin kl. 13.

Nú er komið að kveðjustundinni, kæri bróðir. Það hefur legið í loftinu að það styttist í þinni jarðvist hér.

Við áttum mjög góða æsku á Siglufirði, þar sem þú varst okkur bræðrum fyrirmynd í leik og starfi. Þegar við fluttum út í Bakka þá eignuðust við árabát og síðar trillu sem notuð var óspart til veiða. Við stunduðum hnísuveiðar á vorin og eggjatöku í Héðinsfirði. Eitt sinn var afráðið að fara út í Drangey í eggjatöku. Tók sú ferð 24 tíma en eftirtekjan var ekki mikil, því Skagfirðingarnir voru á undan okkur.

Síðar meir var farið á vertíð í Vestmannaeyjum. Eftir það minnka samskipti okkar, við förum sitt í hverja áttina, en alltaf varstu okkur kær, okkar stóri bróðir. Þú fórst á togara og síðan á bát sem var seldur til Skagastrandar og þar settust þið Alla að og bjugguð í mörg ár. Við bræðurnir dreifðumst um landið, þú á Skagaströnd, Diddi í Ólafsvík og Jói í Keflavík. En aldrei slitnuðu vinaböndin.

Þegar börnin okkar voru uppkomin, þá var farið að huga að utanlandsferðum. Fyrsta ferðin okkar var Teriborgar-ferðin til S-Evrópu og heimsóttum þá líka Feneyjar og Júgóslavíu. Þetta var eftirminnileg ferð, í mörg ár skemmtum við okkur konunglega að rifja upp þá ferðasögu. Við fórum líka saman á Costa del Sol og þaðan yfir Miðjarðarhafið til Marokkó og fórum þar 2000 ár aftur í tímann. Stórkostleg ferð sem verður lengi höfð í minnum, þó þú sért nú farinn frá okkur, kæri bróðir.

Siglingin sem við fórum saman um Karíbahafið í eina viku var líka stórkostleg og við metum það mikils að hafa fengið þennan tíma til að njóta saman.

Eitt sinn fórum við bræðurnir í hjólhýsaferð um Vestfirði þar sem ekið var upp á fjöll og heiðar. Þá ræddum við bræður að aldrei höfðum við séð þessa firði frá þessu sjónarhorni, eftir að hafa siglt firðina ótal sinnum.

Kæri bróðir, þú byggðir ykkur Öllu sumarbústað sem hægt og hljótt varð að höll, eftir alla þína vinnu sem þú lagðir í hann. Margar góðar stundir áttum við saman í þessum sælureit. Þú ræktaðir stóran skóg á þessum harða mel þar sem hefði mátt halda að ekkert gæti vaxið. En þú gafst ekki upp. Þín einurð og alúð var eitt af þínum aðalsmerkjum, svo ekki sé talað um þitt yndislega lundarfar. Þér tókst að koma okkur öllum í gott skap með þínu stóra brosi og faðmi.

  • Margs er að minnast,
  • margt er hér að þakka.
  • Guði sé lof fyrir liðna tíð.
  • Margs er að minnast,
  • margs er að sakna.
  • Guð þerri tregatárin stríð.

(Valdimar Briem)

Jóhannes (Jói) og Fríða, + Kristján (Diddi) og Björg.
------------------------------------------------------------------

„Elsku Nonni frændi, yndislegi Nonni föðurbróðir, hefur kvatt okkur.

Hann er farinn til hennar Öllu sinnar sem svo sannarlega hefur tekið honum fagnandi með opnum örmum.

Við systkinin eigum því láni að fagna að hafa þekkt Nonna frænda alla okkar ævi.

Hann var elsti bróðir pabba. Þeir voru miklir vinir og bar aldrei skugga á þann vinskap, sem lýsti sér í því að mikill samgangur var á milli þeirra og fengum við systkinin að njóta góðs af.

Nonni var þessi ljúflingur sem öllum leið vel með. Nærvera hans var engu lík.

Hann var hlýr, alltaf brosandi, skemmtilegur, greiðvikinn, listamaður mikill, gæddur miklu jafnaðargeði og svo spilaði hann á gítar. Nonni kallaði okkur alltaf frænkur-frændur, enda vorum við skyldari en orðið segir til um.

Við eigum margar yndislegar minningar um Nonna frænda, hér eru nokkrar sem koma upp í hugann.

Nonni frændi að sprauta jólasnjó á stofugluggana fyrstu jólin okkar í Keflavík – fallegasta jólaskreyting sem við höfðum nokkurn tíma séð.

Nonni frændi, sem keypti gítara fyrir okkur systur í Japan og sagði okkur dásamlegar sögur þaðan þegar hann var sendur til Japans að sækja togara á síðustu öld.

Nonni frændi með gítarinn í fjölskylduboðum og hvað þau gátu sungið hann og Alla.

Nonni frændi, listamaðurinn sem skar út þvílíkar gersemar og sór sig þar svo sannarlega í ættina okkar.

Nonni og Alla með okkur fjölskyldunni í Karíbahafinu og það að sjá hvað þeir bræður voru nánir vinir rétt eins og mamma og Alla voru er okkur ógleymanlegt.

Elsku Nonni frændi, það að hafa kynnst þér og átt svo margar dásamlegar stundir með þér og átt vinskap þinn alla tíð er ótrúlegur heiður sem verður aldrei tekinn frá okkur. Nú ertu kominn til hennar Öllu þinnar sem fór allt of snemma frá þér og okkur hinum.

Við Jóabörn sendum allri fjölskyldu þinni okkar dýpstu samúðarkveðjur.

Sigríður Jóhannesdóttir, Björg Jóhannesdóttir, Olgeir Jóhannesson, Una Jóhannesdóttir, Trausti Jóhannesson.
---------------------------------------------

Lítil stúlka stendur við snúrustaurinn heima í Bakka á Siglufirði. Amma hennar er að hengja upp þvott í sumarþeynum, þeirri stuttu leiðist. Hún er búin að sitja og fylgjast með skipunum sem sigla inn og út fjörðinn. Síldarvertíðin er í algleymingi og allir eru að flýta sér, nema hún. Hún er orðin ansi stúrin því enginn sinnir henni því amma hennar slær ekki slöku við, snúrurnar eru bráðum fullar af nýþvegnum þvotti.

En allt í einu sér hún út undan sér Nonna frænda birtast í útidyrunum í Bakka. Hún stendur upp og byrjar að vola, hún kann nefnilega á frænda sinn. Volið breytist í grát og svo fara tárin að renna niður kinnar hennar. Hún sér að Nonni frændi staldrar við og hún veit að sigurinn er á næsta leiti. „Komdu til Nonna frænda, frændi skal taka þig með sér.“ Sú stutta lítur brosandi til ömmu sinnar gegnum tárin, hleypur um hálsinn á Nonna frænda sínum og þau leiðast saman út í daginn.

Í dag kveð ég Nonna frænda, unglinginn sem hafði ómælda þolinmæði gagnvart litlu frænku sem svaf á daginn og grét um nætur. Nonna frænda sem kitlaði ungbarnið heila kvöldstund meðan amman fór á kvenfélagsfund og þegar hún kom heim voru allar bleyjur búnar og litla frænka með hiksta af kátínu. Nonna frænda sem gaf mér gítar í 10 ára afmælisgjöf. Nonna frænda sem spilaði á harmonikku og gítar og kenndi mér að njóta lifandi tónlistar. Nonna frænda sem var alltaf hrókur alls fagnaðar, ljúfur og hlýr.

Elsku Gummi, Kidda og Ægir, tengdabörn, börn og barnabörn. Ykkar er missirinn mestur.

Ég kveð með þakklæti Nonna frænda sem fylgdi mér í gegnum lífið og alla hans ljúfmennsku og elsku í minn garð, sem gerði mig sterkari í lífsins ólgusjó. Fyrir það ber að þakka. Góður maður er burt genginn.

Helga Margrét (Helga Magga) litla frænka.
------------------------------------------------------

Gamall vinur og samstarfsmaður er fallinn frá. Jóni Helgasyni kynntist ég fyrst er ég fór til sjós 16 ára gamall 1957 á síldarbát en þar var Jón vélstjóri. Jón reyndist mér vel og leiðbeindi oft af sinni alkunnu glaðværð og gerði lítið úr yfirsjónum viðvaningsins. Síldin var brellin og gaf ekki oft færi á sér þetta sumar. Veiðin varð ekki mikil en alltaf hélt Jón sinni glaðværu framkomu og hélt uppi fjörinu um borð, að ekki sé minnst á þegar við lágum í brælum inni á Siglufirði eða Raufahöfn. Það var oft glatt á hjalla þegar Jón tók upp gítarinn í káetunni og stjórnaði söng skipsfélaga og gesta.

Um haustið skildu leiðir en við hittumst aftur í janúar 1969.

Skagstrendingur hf. á Skagaströnd var að leita að skipi sem átti að fara á togveiðar til þess að afla hráefnis fyrir frystihúsið á staðnum. Þegar við skoðuðum skip sem okkur leist vel á kom í ljós að Jón var þar yfirvélstjóri og við vorum svo heppnir að hann féllst á að aðstoða okkur við vélstjórnina fyrstu mánuðina. Ekki nóg með það heldur ákvað Jón fljótlega að flytja með fjölskyldu sína til Skagastrandar og halda áfram vélstjórnarstarfinu.

Tveimur árum seinna bætti Skagstrendingur við sig nýlegu skipi frá Noregi sem var fyrsta skipið sem notaði eingöngu kassa undir aflann og flutti Jón sig þá yfir á nýja skipið. Áfram var haldið og næst lá fyrir að sækja nýjan skuttogara til Japans. Við Jón flugum frá Keflavík til New York og þaðan til Tókýó og Muroran á Hokkaídí í Japan með viðkomu í Alaska.

Við vorum allir óvanir svona langferðum og ekki alltof öruggir um hvernig við ættum að bera okkur að en alltaf hélt Jón sínu góða skapi og rólyndi hvað sem á gekk. Við dvöldum þarna í mánaðartíma þar sem Jón kynnti sér allan vélbúnað skipsins gaumgæfilega á meðan skipstjórinn, Guðjón Ebbi, dvaldist mest á stjórnpalli en allur vélbúnaður og fiskveiði- og siglingabúnaður var af nýjustu gerð og þeim að sumu leyti nýlunda því bátarnir gömlu höfðu ekki jafn fullkominn búnað og þessi nýsmíði.

Allt tókst þetta vel og 15. október 1973 sigldu þeir félagar Arnari í höfn á Skagaströnd. Það vakti athygli að í öllum íbúðaklefum skipsins var útvarp og hljómflutningstæki en það hafði ekki tíðkast í fiskveiðiflota landsmanna fram að því en Jón hvatti mjög til þess að útbúa aðstöðu allrar áhafnarinnar þannig að sómi væri að.

Ég minnist þess líka þegar ég í forföllum var munstraður 3. vélstjóri á Arnari, og Jón hafði falið mér að skipta úr svartolíubrennslu yfir á gasolíu tveimur tímum áður en við komum að landi og mér urðu á einhver mistök við það, hversu fljótt og yfirvegað Jón brást við þegar ég vakti hann í vandræðum mínum og aldrei stríddi hann mér á mistökunum þótt hlægileg væru.

Jón var á Arnari þar til hann fór yfir á Örvar sem var fyrsti frystitogari Íslendinga árið 1982 og starfaði með okkur hjá Skagstrendingi hf. til ársins 1987 er hann flutti aftur til Reykjavíkur. Skemmtilegur og góður vinnufélagi mun lifa lengi í minningunni.

Sveinn Ingólfsson.
-------------------------------------------

Var að róta í verkfæratöskunni í vikunni sem leið. Gerist ekki oft enda seint talinn handlaginn í minni sveit. Það fyrsta sem við mér blasti var forláta skiptilykill. Hann lá ósköp grandvar innan um öll hin verkfærin og átti klárlega sinn virðingarsess innan um tæki og tól sem safnast höfðu saman í áranna rás. Það var eitthvað sem varð til þess að hann fangaði alla mína athygli. Það var í raun ekki lykillinn sjálfur, smá svona rúnum ristur, kominn til ára sinna og bar þess glögg merki að hafa stigið ölduna í gegnum tíðina. Heldur voru það stafirnir JH sem rétt mótaði fyrir á enda skaftsins.

Það rann þá upp fyrir mér að Jón Helgason hafði lánað mér þennan skiptilykil fyrir mörgum árum. Vonandi bara eina verkfærið sem ég hafði gleymt að skila því þau voru ófá verkfærin og heilræðin sem ég fékk frá honum í Ketlubyggðinni þegar sumarhús okkar í fjölskyldunni lágu saman. Ég horfði ofan í verkfæratöskuna og á einhvern hátt áttaði ég mig á þeirri myndlíkingu sem við mér blasti.

Látleysi og hógværð en á sama tíma tímalaus styrkur þess sem alltaf hefur staðið fyrir sínu og vel það.

Jón hafði þann frábæra eiginleika að flýta sér hægt, tala rólega og lágt og þar með fanga andartakið. Það þarf nefnilega stundum að ígrunda hlutina aðeins.

Þegar það er búið er hægt að fara af stað, án nokkurs asa heldur fumlaust. Vinna sig svo í gegnum verkefni dagsins eða lífið með staðfestu þess sem veit hvert hann stefnir. Á þennan hátt virkaði Jón alltaf á mig. Hæglátur handleiksmaður sem vildi allt fyrir alla gera enda hef ég ásamt svo mörgum öðrum svo sannarlega notið góðs af því í gegnum árin.

Nú höfum við fylgst að í rúm 50 ár. Yndislegur tími heilt yfir og margs að minnast sem maður er þakklátur fyrir. Seinni hálfleikur hafinn hjá mér en komið að lokum hjá þér. Ég veit að þú varst orðinn sáttur, bæði við lífið, guð og menn. Hætta skal leik þegar hæst stendur og þetta var orðið fínt.

Kankvís svipurinn, léttir hljómar á gítarinn og sumarandvarinn á pallinum í Ketlubyggðinni er myndin sem situr eftir í huganum.

Takk fyrir allt.

Klemens Arnarson.